Tvrđave idealne za izlete


Utvrđenja koja trebate upoznati

Vreme čitanja: 7min, 25s | 1486reči

8 Dec
tvrdjava-vrsacka-kula
Foto: Ana Kamenica

Srednjevekovna utvrđenja koja su skirivena, ili možda bolje reći još uvek nedovoljno otkrivena smeštena su širom Srbije. Predstavljamo vam tri tvrđave za koje smatramo da nisu dovoljno popularizovane i promovisane.



Srednjevekovna utvrđenja koja su nedovoljno otkrivena smeštena su po celoj Srbiji. Ove tvrđave koje su odigrale važne ili možda čak i glavne uloge svog vremena sada su zapostavljene. Do nekih od njih treba preći viseći most, jednu je podigla žena, dok o pojedinima ne znamo mnogo ali svakako sve kriju zanimljive istorijske priče. Utrđenje Maglič poznat i kao Jerinin grad, Pirotski grad i Vršačka kula su srednjevekovne građevine koje kod nas možda i nisu turistički popularne još uvek, ali svakako nude zanimljive istorijske priče iz svog vremena. U daljem tekstu opisaćemo vam svaku od njih i predočiti zbog čega biste trebali da se zaputite u obilazak ovih zanimljivih utvrđenja.

Vršačka kula
Vršačka kula jedan je od simbola Vršca i stanovnici tog grada sigurno će vas povesti tamo ako im dođete u goste. Ipak, čini se da je ovo srednjevekovno utvrđenje nedovoljno vidljivo na turističkoj mapi značajnih loklaliteta naše istorije. Osim što vas može vratiti u period u kom je sagrađena i ispričati vam značajne istorijske priče ova građevina može vam pružiti i odličan pogled na Vršac, što je zaista dovoljno razloga da se zaputite u ovaj kraj Vojvodine.

Vršački zamak impozatno se uzdiže na 399 metara visokom Vršačkom bregu i tu stoji vekovima, a stanovnici ovo zdanje zovu još i Vršačka kula. On se od XV veka uspešno bori sa vremenom, najbolje je očuvana njegova donžon kula.

Oblik nekadašnjeg zamka pratio je površinu zaravni na samom vrhu brda a sam zamak bio je širok 18 a dugačak 46 metara. Donžon kula Vršačkog zamka je izgrađena na pravougaonoj osnovi sa ulaznim vratima koja su se nalazila na spratu i do kojih se stizalo stepenicama koje je bilo lako skloniti u slučaju opasnosti. Kula je visoka 20 metara, ima tri sprata i sudeći po pronađenim ostacima kamina i odžaka, treći sprat je služio za stanovanje. Kao i za ostale srednjevekovne građevine ne postoje pouzdani podaci ko je graditelj kule, ali se pretpostavlja da je utvrđenje iznad Vršca podigao Đurađ Branković posle pada Smedereva i cele srpske Despotovine, da bi zaštitio svoje posede koji su se nalazili na teritoriji današnje Vojvodine. Arhitektonska sličnost između Vršačkog zamka i Smederevske tvrđave potkrepljuje tvrdnju da je utvrđenje u Vršcu podigao Đurađ Branković.

Prema drugim izvorima, na Vršačkom bregu postojalo je utvrđenje i pre perioda za koji se pretpostavlja da je podignuto. Naime, neki istoričari tvrde da je na tom mestu još u XIII veku postojalo utvrđenje pod imenom Erd Šomljo. Međutim, ovu tvrdnju je teško odbraniti jer se istoričari spore oko tačne lokacije pomenutog utvrđenja.

Osmanlije su zauzele Vršački zamak 1552. godine i u njemu ostale sve do 1716. godine, kada Vršac ulazi u sastav Austrijskog carstva. Upravo za to vreme desila se jedana od najznačijih priča koju čuva ovaj zamak. U vreme vladavine Turaka Srbi i Rumuni su podigli Banatsku bunu i zajedničkim snagama su oslobodili Vršac sa utvrđenjem, ali je buna ubrzo ugušena. Predanje kaže da se za vreme bune dogodio legendarni dvoboj. Vojvoda Janko uspeo je da savlada agu, a ova legenda ovekovečena je na zvaničnom grbu grada Vršca (na grbu se iznad kule vidi mač i odsečena glava). Vršački zamak je rekonstruisan u proleće 2015. godine i otvoren je za posetioce koji dođu u obilazak Vršca, a kako bi bio još atraktivniji turistima, u njegovoj unutrašnjosti nalaziće se i muzej. Uz sve to tu je i odličan pogled na lepi banatski grad, tako da ovaj istorijski lokalitet definitivno zaslužuje da se nađe da vašoj listi srednjevekovnih utvrđenja koje treba obići.

tvrdjava-maglic
Foto: Zoran Kocić

Tvrđava Maglič
Maglič, srednjevekovna tvrđava poznata je i kao Jerinin grad, jer se smatra da ga je podigla supruga Đurđa Brankovića, Irina Kantakuzin poznata u narodu i kao prokleta Jerina. Zdanje podignuto na 20 km od Kraljeva, opasano rekom Ibar i nosi titulu jedne od najlepših srednjevekovnih građevina koja je sačuvana do danas.

Iako se ne zna kada je ovaj istorijski loklaitet sazidan tačno, dobrim delom je očuvan pa oni koji su bili kažu da vas može vratiti kroz vreme. Maglič čini osam kula sa drvenim stepenicama i spratovima u unutrašnjosti koje su povezane sa 270 metara dugim bedemima a u samo utvrđenje može se ući kroz dve kapije: jednu na severnoj strani i drugu, za koju se pretpostavlja da je služila kao izlaz, preko puta nje. Mali grad na Magliču smešten je u severoistočnom delu zdanja a sačinjava ga Donžon kula podignuta na izdubljenoj steni koja je služila kao rezervoar vode. Smešten na zaravni na vrhu brda nalazio se na samo nekoliko stotina metara od karavanskog puta koji je vekovima povezivao Moravsku dolinu sa Kosovom poljem.

Neki istoričari takođe smatraju da je ovo srednjevekovno utvrđenje podigao kralj Stefan Uroš I Nemanjić kako bi se zaštitio od napada Mongola preprečivši im prolaz kroz klisuru Ibra. Ovim bi sprečio njihovo približavanje svojoj zadužbini Sopoćanima, kao i Studenici – zadužbini osnivača dinastije Nemanjića. Drugi istoričari pak’ smatraju da je jednu od najlepših srednjevekovnih utvrđava kod nas podigao Stefan Prvnovenčani, Urošev otac, takođe u svrhu zaštite svojih zadužbina. Arhiepiskop Danilo II tako je koristio ovaj uzdignuti grad i iz njega upravljao crkvenim i državnim poslovima.

Prva sanacija Magličke tvrđave obavljena je neposredno po završetku Prvog svetskog rata, udruženim radom i prilozima lokalnih meštana rešenih da ovom vekovnom utvrđenju vrate bar malo starog sjaja. Veći poduhvati na njegovom konzerviranju izvedeni su tek krajem osamdesetih godina minulog veka kada su postavljeni i spratovi, drvene stepenice, ograde i terasa na osmoj kuli ali su usled građanskog rata i raspada države radovi na obnovi i očuvanju tvrđave prekinuti. Pre desetak godina, usled renoviranja Ibarske magistrale, blizu Magliča izgrađen je parking na kome se autobusi neretko zaustavljaju radi predaha a kasnije je oko prakinga nikla i nekolicina ugostiteljskih objekata. Do tvrđave se odatle stiže prelaskom visećeg mosta na Ibru i dalje uzanom stazom. Lepota Magliča i sama priroda koja ga okružuje, brojne legende i istorijska nagađanja o njemu, najzad osećaj da vas je sam vremeplov vratio nekoliko vekova unazad dok stojite u dnu klisure zagledani u njegove zidine, razlozi su zašto ga treba obići.

tvrdjava-pirotski-grad
Foto: gradjevinarstvo.rs

Pirotski grad
Pirotski ili Momčilov grad je tvrđava za koju se ne zna tačno ko ju je podigao ali zna se da je nastala za vreme vladavine kneza Lazara. Srednjevekovno utvrđenje podignuto na obali reke Nišave kod Pirota nastalo je u periodu između 1371. i 1389.godine. Grad se nalazio u vojnoj upotrebi sve do prve polovine XX veka. Bio je i jedan od povoda za Kosovski boj, smatraju neki istoričari. Naime, utvrđenje su na kratko osvojile Osmanlije ali ga je 1386. godine uspešno povratio vojvoda Dimitrije što je prema nekim tumačenjima bio povod za jednu od najznačajnijih istorijskih bitki..

Vojovoda Momčilo, o kom nije sačuvano mnogo podatka, prema jednom predanju podigao je ovo utvrđenje i otud i naziv Momčilov grad. O njemu se samo zna da je živeo u prvoj polovini XIV veka i da je učestvovao u građanskim ratovima na prostoru Vizantije tokom kojih je zaslužio titulu despota. Prema drugim istorijskim izvorima kao graditelj navodi se Knez Lazar uz obrazloženje da je podigao ovo zdanje kako bi se zaštito od najezde Turaka koji su bili na vrhuncu osvajačkih pohoda, a Pirot im je stajao na putu pošto se pirotski kraj u to vreme nalazio na glavnom vojnom - trgovačkom putnom pravcu, na samome putu za Carigrad. Usled pada susedne Bugarske, pred Kosovsku bitku, Pirotski grad postao je laka meta pljačkaškima sa istoka koji su bili neka vrsta prethodnice osmanlijskim osvajačima.

Srednjevekovno utvrđenje na obali Nišave bio je težak izazov za razne osvajače. To je uglavnom zbog dobrog položaja u kom je priroda bila glavni saveznik grada u odbrani. Gornji grad se nalazio na visokoj steni iznad Bistrice u blizni njenog ušća sa Nišavom. Donji grad koji se stepenasto spuštao uz podnožje stene zaštićen bedemima sa visokom kulom Visoke stene kao i reka sa zadnje strane utvrđenja, predstavljale su prirodnu odbranu grada tako da se Pirotskom gradu moglo približiti sa samo jedne strane. Nakon završetka Kosovskog boja tvrđava je promenila dosta osvajača, njome su u nekoliko navrata upravljali despot Stefan i despot Đurađ, da bi nakon pada Smedereva i propasti srpske despotovine grad definitivno preuzeli turski osvajači. Oni su upravljali ovim vojnim zdanjem, koje je imalo dobar položaj na putu za Carigrad, sve dok se na tim prostorima nije dogodilo oslobođenje od Turaka. Tada se tvrđava vraća u posed naroda i više nema svoju vojnu funkciju. Ipak, ovo je jedan očuvan spomenik kulture i dalje opasan svojim prirodnim saveznicima koji vredi obići zarad priče o jednom periodu naše istorije.

    Autor: Gordana Ivković






Drugim korisnicima se dopalo

pročitajte i..